उपवासाचे शास्त्र

उपवासाचे शास्त्र 

                     उपवास हा शब्द 'उपविश ' या संस्कृत क्रियापदापासून बनला आहे. 'उप' म्हणजे जवळ आणि 'विश ' म्हणजे रहाणे /वास करणे. यामुळे उपवास या शब्दाचा अर्थ होतो शरीर - मनाने देवाच्या जवळ  रहाणे . व्यक्तीच्या कायिक-मानसिक शुद्धतेसाठी उपवासाची योजना केली गेली आहे . पण हल्ली उपवास म्हणजे अतिकडक अन्न-पाणी वर्ज्य करून (निर्जळी ) किंवा याच्या अगदि विरुद्ध म्हणजे 'एकादशी आणि दुप्पट खाशी' अशा चमचमीत प्रकारचे तरी असतात. या दोन्ही प्रकारात कसली आली आहे हो शुद्धता ?

                   परमेश्वराच्या जवळ जायचे, ध्यानानंदात तल्लीन व्हायचे तर शरीरात लाघव म्हणजेच हलकेपणा  आणि मनाला उत्साह हवा. 

 आयुर्वेदाचार्य चक्रपाणी म्हणतात ,

 उपावृत्तस्य पापेभ्यः सहवासो गुणैः सह ।

उपवासो  स विज्ञेयो न शारीरविशोषणम ।।

                    पापकर्मापासून दूर (निवृत्त) होऊन परमेश्वराच्या सहवासात राहणे. पुढे ते असेही म्हणतात उपवास म्हणजे शरीराचे  शोषण नाही . 

                    म्हणून उपवास करताना, मनाला चिंता,लोभ,मत्सर,दुःख यातून Break द्यायचा आणि देवाचे नाम-जप यात रमून जायचे आणि शरीराला - पर्यायाने पचन संस्थेला Break द्यायचा व पचायला हलके पदार्थ खायचे म्हणजे पचन सुधारते आणि सामता कमी होऊन शरीराला हलकेपणा (लाघव) येतो 

                      पण प्रत्यक्षात आपण काय करतो तर उद्या शिवरात्र-एकादशी-अंगारकी आहे मग , " सगळ्यांसाठीच नाश्त्याला साबुदाण्याची खिचडी करू" म्हणून ढीगभर साबुदाणे भिजत घातले जातात. साबुदाण्याची  खिचडी-वडे ,वेफर्स,दाण्याची आमटी असे एकापेक्षा एक दणदणीत ,पचायला जड असलेले खाऊन आपण पचन संस्थेला अजून दमवून टाकतो आणि`मग अंग जड वाटणे , गॅसेस होणे, Hyperacidity, डोकेदुखी हे प्रकार सुरु होतात. त्यात अजून भूक दाबण्यासाठी म्हणून चहा-कॉफी चा मारा असतोच . मग सुरू होतात डॉक्टरांच्या वाऱ्या आणि ओरड सुरु होते कि हे उपास-तापास सोसत नाहित ब्वा  आपल्याला ……. 

खरं तर उपवास नाही तर उपवासाची चुकीची पद्धत सोसत नसते आपल्याला. मनाचं-शरीराचं न ऐकता फक्त जिभेचं ऐकल्याचा हा परिणाम असतो.

                    म्हणून उपवास करताना  पुढील पदार्थांचा वापर करावा . 

1. सामान्यतः उपवासाचे पदार्थ हे पचायला हलके मात्र पचायला सोपी शर्करा असलेले (Simple  forms  of  sugars  such  as Glucose ,Fructose ) , Magnesium  असलेले असावेत जेणेकरून शरीराला  त्वरित उर्जा मिळू  शकेल. 
2. चिक्की हा उत्तम पदार्थ आहे. यातील गूळ राजगिरा सुकामेवा हे पदार्थ त्वरित उर्जा देणारे , मिनरल्स आणि प्रमाणात स्निग्ध पदार्थ पुरवणारे असतात . 
3. उसाचा रस हा बलकारक , तहान शमन करणारा ,मूत्र शोधन करणारा आणि थंड  आहे 
4. शहाळ्याचे पाणी सप्तधातूवर्धक,थंड,तृष्णाहर असे असूनही  पचायला हलके तरीही दीपन करणारे आहे . 
5. वेगवेगळ्या  प्रकारची ताजी आणि शक्यतो त्या ऋतुमानातील फळे चावून खावी . फळांचे रस घेतल्यास शरीराला आवश्यक चोथा फेकून दिला जातो आणि गरजेपेक्षा जास्तीची साखर शरीरात जाते म्हणून ते शक्यतो टाळावेत . 
6. खजूर खारका , जर्दाळू,मनुका,बदाम,अक्रोड,चारोळी यासारखा सुका मेवा मात्र थोड्या प्रमाणात खावा . काजू,पिस्ते,शेंगदाणे टाळावे.
7. प्रवासात असताना उपवास करायचा असेल तर आंबापोळी ,फणसपोळी ,कोहळ्याचा पेठा , चिक्की ,सुकामेवा खाता  येईल .
   रस्त्यावरचे Juices , कापलेली फळे खाऊ नयेत . 
8. गायीचे दूध,ताक,साजूक तूप  वापरावे पण दूधापासून बनले आहेत म्हणून बासुंदी ,लस्सी, मिल्कशेक, श्रीखंड, पेढे, बर्फी किंवा पनीरचे पदार्थ खाऊ नयेत ते पचायला जड असतात . 
9. वेगवेगळे कंद जसे कि शिंगाडा,सुरण, कंदभाजी ,रताळी , कोनफळ हे उपवासासाठी उत्तम, पण ते शक्यतो भाजून किंवा उकडून खावे , तळून  खाणे टाळावे . 
10. सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे हॉटेलच्या Menu card वर, वेगवेगळ्या कूकिंग शोज मध्ये "उपवासाचा/ची/चे या विशेषणाने सुरु होणारे सर्व पदार्थ टाळावेत (उदा. डोसे,मिसळ,कचोरी,कटलेट ,सामोसे,कोफ्ते हे आणि  असे सगळेच, हल्ली पिझ्झा सुद्धा आला आहे बरं का.. )

शेवटी उपवास का आणि कशासाठी करायचे या मागची कारणमीमांसा लक्षात घेणे महत्त्वाचे  नाहीतर चवीसाठी खायचे असतील तर या पाककृतींचा आस्वाद घेण्यासाठी उपवासाचे निमित्त कशाला?
शेवटी आरोग्यासाठी , आनंदासाठी केलेला उपवास खरा,नाही का?

(सदर लेख वैद्य स्निग्धा चुरी-वर्तक यांनी 28 फेब्रुवारी 2016 रोजी आपल्या https://samanwayayurved.blogspot.com/2016/02/blog-post.html?m=1

या ब्लॉगवर प्रथम प्रकाशित केला. याचे सर्व अधिकार लेखकाधिन आहेत. इतरत्र शेअर करताना कृृपया कोणतेही बदल न करता व मूळ लेखिकेच्या नावासहित शेेेअर केल्यास हरकत नाही.)

For your Eyes Only...

Eye care

                Nowadays cases of various eye complaints and disorders related to eyes have risen up. Overuse of smartphones , televisions, computers is attributing to these complaints. People can and are using their smartphones ,laptops,kindles,i-pads outside their workspace as well.It has added some extra stress to eyes which might have gotten some free time to rest.This stress is the root cause of various common and severe eye problems.

               Stressed eyes can be diagnosed with symptoms like eye fatigue , Watery- irritated eyes, dry eyes, eye pain, reduced vision. If ignored it can get more severe and cause headache, reduced or disturbed sleep patterns, loss of concentration and irritability.

                Hence taking good care of your eyes , nurturing them is important. But for that first we need to understand basic  anatomy (structure) of our eyes.

                An Eye is roughly spherical structure situated in an orbit and mainly consists of three layers.

• Outer fibrous coat is sclera and te transparent cornea.
• Middle vascular layer comprises of coroid,cilliary body and an iris.
• Innermost sensory layer is formed by retina which is an extended layer of the optic nerve,which carries visual senses to the brain.
•                  When light rays fall on the eye , they usually fall on cornea which then refracts light through pupil which then get focused through the lens and the aqueous humor to fall on the retina.
  Retina being light and colour sensitive,carries these nerve impulses to the brain via optic nerve. Thus enabling us to visualize.
                 

            Externally there are six accessory eye muscles which control eye movement, refer to this image.

                  

              According to Ayurveda 'Chakshurindriya (चक्षुरिन्द्रिय) is located at an eye. And it has prime function of Seeing, looking and observing (दर्शनम्) . But nowadays we have limited this capacity mainly to a near vision work e.g. reading, watching illuminated screens of mobiles,TVs,computers which has increased stress.

                To rectify these complaints, we need to incorporate few minor changes to our routine. first we will start with following exercises.

• Take a 10 minutes break from work every 3 hours. Do various eye and neck exercises. (It can be done at your workstation itself.)
• Squeeze both eyes tightly ,hold for few seconds and then reopen slowly. Repeat this procedure 3-4 times
  Close eyes , open and look at some near object ,at around 15-20 cms.
• Repeat this process and look at some distant object
• Splash normal tap water on eyelids keeping eyes closed.
• Wash eyes before going to bed and after waking up in the morning.

           These procedures considerably reduce eye strain. But if problem persists, one can sought help of Ayurveda. Ayurvedic treatments chiefly include internal medicines and panchakarma which controls vitiated Vat Dosha,  regulates activity of Vat , pacifies Pitta Dosha  and removes excess of kapha dosha. Procedures like Tarpan ( Netra Basti) ,Nasya , Parishek , Dhara, Lepam, Bidalak and Basti kram are performed.

              At Samanwaya ayurvedic and panchakarma clinic , we have started ' Vagbhat Netra suraksha Program ' , which is an eye care program for everyone.

Key features of this program -

• This is a very scientific and Customized program which caters every patients requirements.
• It includes various combinations of eye exercises , oral medication, panchakarma and Dietary - routine corrections as per patients' complaints.
• For which we take a detailed patient history and suggest individual based program features.
• This is a weekly appointment based program where we give eye exercises for each week. Every week we progress to next set of exercises after evaluating earlier exercises.
• For further information and to book your appointment kindly contact / message Samanwaya ayurvedic and panchakarma clinic. (Email drsnigdhapchuri@gmail.com )

Disclaimer - This article has first been published on date 07th February 2016 by Dr Snigdha Churi-Vartak on her blog http://samanwayayurved.blogspot.com   All rights to this article are reserved. Kindly ask for permission prior sharing and do share without changing any contents and original author's name and blog address.

Significance of Tilgud for Makarsankranti

Significance of Tilgud for Makarsankranti

Today is a Festival of Makarsankranti/ Lohari and people are busy in buying kites,making Tilgud.This festival also brings health benefits. It signifies Uttarayana. i.e. The Sun travels to the northern hemisphere.which brings more light and energy to our part and also points to coming springs.But winter chills can still be felt. Environment is less humid which makes air dry. Even our body has to suffer from this dryness.
                  Hence to combat with effects of dryness we make Tilgud for this festival. Tilgud is prepared with basic ingredients like Til (sesame), Gud (Jaggery), Ground nuts and Dried Coconut.All these ingredients have various Ayurvedic health benefits.

Til(Sesame - Sesamum indicum) - sesame seeds are sweet to taste and bitter after digestion. These pacify Kapha-Vaat and mild aggravate Pitta. Create heat , Agnijanana (improves digestion), medhajanan (improves memory) , twachya (skin tonic), improve vigour and act as a hair tonic.

Gud (Jaggery) - it is Sweet to taste ( madhur rasa-vipaka) and pacifies Vaat-Pitta dosha. Jaggery prepared from Sugarcane molasses and free from any chemical actions (Organic) is alkaline in nature, creates mild heat, snigdha, clarifies urine and blood, generates fat (Medakar) , improves vigour and acts as an aphrodisiac.

Groundnuts - pacify Vaat but aggravate Pitta strongly hence to be consumed in moderate amount and to be avoided by Pitta prakriti ( people having pitta dominant Constitution of body)

Dried Coconut - it is Sweet to taste ( Madhur rasa-vipaki) , generates cooling effect (sheeta), pacifies n, Body Tonic ,Hair tonic and also acts as an aphrodisiac.
                   So it is easily understood that combination of these ingredients balances composition of Tridoshas in the body and gives strength. Hence we consume Tilgud during this season. we can also incorporate these ingredients in our daily diet in various other forms as well.
            So "Tilgud kha aani god-god bola."

To read this article in marathi, click here
http://samanwayhealth.blogspot.in/2016/01/blog-post_14.html

मकरसंक्रांत आणि तीळगुळाचे लाडू

मकरसंक्रांत आणि तीळगुळाचे लाडू

आज मकरसंक्रांत. आज घरोघरी तिळगूळ -हलवा बनवला जात असेल.पतंगबाजीची स्पर्धा असेल.मकरसंक्रांत म्हटली की तिळगूळ आलाच, काही घरांत गुळपोळी, गुळपापडी, तिळाच्या वड्यासुद्धा केल्या जातात.

मकरसंक्रांतिला सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो आणि उत्तरायण सुरु होते.म्हणजेच सूर्य आता उत्तर गोलार्धात संक्रमण करणार, अधिक प्रकाश-उष्णता घेऊन येणार याचे हे चिन्ह.येणाऱ्या वसंत ऋतूची चाहूल घेऊन येतो हा सण.असे असले तरी अजूनही थंडी असते.हवेत आर्द्रता कमी असल्याने कोरडेपणाही असतो.शरीरावरसुद्धा या कोरडया हवेचा परिणाम होतच असतो.म्हणूनच संक्रांतीच्या निमित्ताने केल्या जाणाऱ्या तिलगुळाच्या लाडवांचे आरोग्यदायी महत्व जाणून घेऊ.

तीळ (Sesamum indicum) - हे मधुर रस , तिक्त (कडू) विपाकी कफ-वात दोषाचे शमन करणारे आणि किंचित पित्तकर ,उष्ण गुणाचे आहेत. अग्निजनन (पचन वाढवणारे), मेधाजनन (बुद्धिवर्धक), त्वच्य (त्वचेसाठी गुणकारी), बलदायक, केशजनन करणारे आहेत.

गूळ (Jaggery) - गूळ मधुर रस-विपाकी, वात-पित्तनाशक आहे. उसाच्या काकवीपासून बनवलेला आणि रसायनांनी शुद्ध न केलेला (Organic) गूळ हा सक्षार (अल्कली गुणाचा), अल्प उष्ण , स्निग्ध, मुत्राशय आणि मूत्र शुद्ध करणारा,रक्तशोधक,मेदकर,बलदायी,वृष्य (शुक्रधातु वाढवणारा) , कृमिकर असतो.

शेंगदाणे (Ground nuts) - हे वातशामक परंतु अत्यंत पित्तवर्धक आहेत. त्यामुळे कमी प्रमाणात खावे. पित्तप्रकृतिच्या व्यक्तीने टाळलेलेच बरे.

सुके खोबरे (Dried Coconut) - हे मधुर रस-विपाकी,वात-पित्तशामक, थंड , गुरु (पचायला जड), वृष्य(शुक्रधातु वर्धक), पोषक आणि केश्य (केसांसाठी उत्तम) आहेत.
                 वरील सर्व घटक पहिल्यावर लक्षात येते की या पदार्थांमुळे वात-पित्त-कफ या त्रिदोषांचा  समतोल राखला जातो आणि शरीराला बळ मिळते.म्हणून तिळगुळाची योजना ही या गुणधर्माचा अधिकाधिक फायदा मिळावा म्हणून केली गेली आहे. त्यामुळे आपणही आपल्या आहारात तीळ , गूळ , खोबरे नियमित वापरावे.तिळाच्या वडया,गूळपापडी असे पोषक पदार्थ थंडीच्या दिवसांत खावे.
 "मकरसंक्रांतीच्या सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा.. तिळगुळ खा आणि गोड-गोड बोला."

To view this article in english click here
https://samanwayayurved.blogspot.com/2016/01/significance-of-tilgud-for.html?m=0 

(सदर लेख वैद्य स्निग्धा चुरी-वर्तक यांनी 14 जानेवारी 2016 रोजी आपल्या 

या ब्लॉगवर प्रथम प्रकाशित केला. याचे सर्व अधिकार लेखकाधिन आहेत. इतरत्र शेअर करताना कृृपया कोणतेही बदल न करता व मूळ लेखिकेच्या नावासहित शेेेअर केल्यास हरकत नाही.)

गाजराचे सूप

                               गाजराचे सूप

थंडीचे दिवस म्हणजे कफ दोष संचयाचा काळ.याच काळात थंडीमुळे वाताचे त्रासही दिसून येतात.पण याच दिवसांत शारीर बल अधिक असते.म्हणून अधिक पोषणमूल्ये असलेले पदार्थ आहारात असावेत व त्यांना व्यायामाची जोड द्यावी म्हणजे आरोग्यप्राप्ति (Fitness) होईल. सध्याच्या थंडीच्या दिवसांत शरीर आणि मनाला तरतरी यावी म्हणून हे सूप करून पहा..

साहित्य -

गाजरं - 2 मोठी
कांदा - 1 मध्यम
टोमॅटो - 1 मध्यम
पाणी - 3-4 बाउल
कोथिंबीरीचे देठ 8-10
आले - 1 टेबलस्पून बारीक कापलेले
काळी मिरी - 10-12
तमालपत्र - 2
मीठ चवीनुसार

कृती -

1. एका भांड्यात पाणी घेऊन त्यात गाजराचे तुकडे , कोथिंबीरीचे देठ , बारीक कापलेले आले एक तमालपत्र आणि 7-8 काळी मिरीचे दाणे घालून शिजत ठेवावे.
2. दुसऱ्या भांड्यात तूप गरम करुन त्यात एक तमालपत्र , 2 मिरीचे दाणे घालून एक मध्यम कापलेला कांद गुलाबी होईपर्यंत परतून घ्यावा.
3. पहिल्या भांड्यातील गाजर शिजत आले की त्यात एक मध्यम टोमॅटो कापून घालावा व शिजेपर्यंत उकळू द्यावे.
4. शिजलेले मिश्रण गाळून घ्यावे व भाज्या आणि परतलेला कांदा मिक्सरच्या भांड्यात काढून थंड होऊ द्यावा. (त्यातील तमालपत्र काढून घ्यावे तसेच गाळलेले पाणी फेकू नये.)
अवश्यकतेनुसार कोमट पाणी घालून मिश्रण बारीक वाटून घ्यावे.
5. या पेस्टमध्ये आधी गाळून घेतलेले पाणी घालून मिश्रण पुन्हा गॅसवर ठेवावे आणि त्यात चविनुसार मीठ आवश्यकता वाटल्यास किंचित साखर घालावी.
6.आवडीप्रमाणे सूपचा दाटपणा कमी-जास्त करुन एक उकळी घ्यावी.

टीप -

- टोमॅटोचा वापर आपल्या चविप्रमाणे करावा.टोमॅटो न घालता फक्त गाजराचे सूप केल्यास तेसुद्धा छान लागते.
- सूप creamy व्हावे म्हणून ते गाळून घेतले जाते तसेच त्यात क्रीम किंवा दही घातले जाते.
पण पेस्ट पुन्हा गाळल्यामुळे त्यातील आरोग्यासाठी चांगले असणारे तंतुमय पदार्थ ( Fibers) काढून टाकले जातात.
तसेच दही किंवा क्रीम वापरणे हे विरुद्ध संयोग आहे त्यामुळे ते टाळावे.

गुणधर्म

गाजर - उष्ण गुणात्मक , रक्तविशुद्ध करणारे,कफहर तसेच vitamin E चा स्रोत आहे.

नवरंग , नवरात्राचे…… स्त्रीशक्तीचे आणि आरोग्याचे (भाग 3)

     नवरंग , नवरात्राचे…… स्त्रीशक्तीचे आणि आरोग्याचे (भाग 3)

७                            गर्भिणी (Pregnant Women) गरोदरपणाचा काळ खूप महत्वाचा असतो.या अवस्थेत स्त्रीने स्वतःची व पोटातल्या बाळाची काळजी घेणे गरजेचे असते.या काळात जर आईला अपुरे पोषण मिळाले तर गर्भाला त्रास होतोच.पण आईलासुद्धा पोषण कमी मिळते ज्यामुळे तिच्या शरीराची सुद्धा हानी होते.याचा परिणाम म्हणून अकाली प्रसव,गरोदरपणातील रक्तस्राव या व अशा अनेक गुंतागुंतीचे त्रास दिसतात ज्यामुळे माता व बालमृत्युच्या घटना दिसतात.

हे होऊ नये म्हणून आईने षड्रसात्म क ,चौरस आहार घ्यावा.आवश्यक प्रथिनांचे योग्य प्रमाणात सेवन करावे.लोह Calcium व Folic Acid चे नियमित सेवन करावे.मातेची मानसिक स्थिति आनंदी असावी यासाठी स्वतः आई व घरातील इतर सदस्यांनी काळजी घ्यावी.यासाठी ध्यानधारणा,योगासने,स्नेहाभ्यंग यासरखे उपाय करावेत.

८.                     चिंता (Sterss ) - घर - मुले- काम यांचा सुवर्णमध्य साधताना स्त्रियांची मोठ्या प्रमाणावर दमछाक होत असते.त्यामुळे स्त्रिया/गृहिणींना मोठ्या प्रमाणावर ताण-तणावांना सामोरे जावे लागते. 

                       हे तणाव वेळीच ओळखून ते मुळापासून दूर करणे गरजेचे आहे. घरच्यांशी किवा जवळच्या मित्र-मैत्रिणींशी याबाबत बोलता येईल. यासाठी स्वतःला आवर्जून वेळ द्या. ग़रज वाटली तर ब्रेक घ्या . आवडीचे छंद जोपासा. छंद तुमच्या आयुष्याला एक वेगळीच आनंदी दिशा देतील. जीवनातील आनंद अधिक जाणवू लागेल. (फक्त TV Serials बघणे किवा gossip column वाचणे ,कुचाळक्या करणे असे छंद असू नयेत,)  समस्या गंभीर वाटत असेल तर तज्ञ सायकोलोजिस्ट शी सुद्धा बोलावे. 

                     ताणमुक्त जीवन हा आयुष्याचा भाग असू दे,  Antidepressants किंवा झोप येण्याच्या गोळ्या नाही. 

९.                स्त्रीच्या आयुष्यातील आणखी एक महत्त्वाचा  टप्पा म्हणजे रजोनिवृत्ती (Menopause ) -
 टप्प्यावर मासिकपाळी हळूहळू बंद होऊ लागते . त्यामुळे शरीरातील संप्रेरकांची (Hormones) ची पातळी बदलते. बेचैनी , उष्णता वाढणे (Hot  Flushes ) अंग दुखणे, भावनाप्रधान वागणूक (Mood Swings ) दिसून येतात . काही स्त्रियांना महिनोंमहिने पाळी न येणे किंवा भरपूर रक्तस्राव होणे यासारखे त्रास होतात .
                  त्यातच हे वय येईपर्यंत मुले मोठी झालेली असतात . त्यामुळे Generation Gap , Empty Nest Syndrome (मुले शिक्षण-नोकरीसाठी इतर शहरात किंवा देशात स्थायिक होतात) अशा गोष्टींचीसुद्धा भर पडते. स्त्रियांना आयुष्यात वेगवेगळ्या आघाडीवर होत असलेले हे मोठ्या प्रमाणातील बदल अस्वस्थ करतात. आपल्याला होणारा त्रास समजून घेणे, तो नेमक्या शब्दात व्यक्त करणे आणि या त्रासाचे उपाय शोधणे जमतेच असे नाही.
                  त्यामुळे Menopause जवळ आल्याचे जाणवले की  वैद्यकीय सल्ल्याने वात-पित्तशामक चिकित्सा घ्यावी. 

दक्षिणात्य अभिनेत्री व दिग्दर्शक रेवती हिचा  Mitra -My   Friend नावाचा या नावाचा एक सुंदर सिनेमा  आहे.
या मध्ये घर न  मुली मध्ये रमलेली  स्त्री मुलगी मोठी होत असताना जीवनात येणारे बदल स्वीकारून स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्त्व आवडी-निवडी यांची निवड कशी करते हे खूप सुंदररीत्या दाखवले आहे.
                   आपल्यालाही जीवनात वेगवेगळ्या टप्प्यांवर अशा मित्राची-खंबीर आधाराची गरज असते. पण स्वतः स्वतःचे मित्र होणे हे जास्त गरजेचे आहे. स्वतःचे प्रश्न ओळखून ते सोडवणे गरजेच्जे असते.
                    म्हणून या नवरात्रीच्या निमित्ताने तुमच्यातील स्त्रीशक्तिलासुद्धा बळ  मिळो  ही  देवीच्या चरणी प्रार्थना.
                                                     ।।   शुभं  भवतु ।।

नवरंग , नवरात्राचे…… स्त्रीशक्तीचे आणि आरोग्याचे (भाग २)

        नवरंग , नवरात्राचे…… स्त्रीशक्तीचे आणि आरोग्याचे (भाग २)

     4.           संधिवात  - पूर्वी साठीच्या वयात दिसणारा संधिवाताचा आजार हल्ली चोरपावलांनी चाळीशीच्या आसपास दिसू लागला आहे.वाढणारे वय,कामाची दगदग,व्यायामाचा अभाव,अपुरे पोषण यामुळे वात दोष वाढतो व शरीरातील सांध्यांची झीज होते. 

              वेदनाशामक (painkillers) च्या गोळ्या किंवा मलम,Calcium च्या गोळ्या खाणे हे तात्पुरते ठरते मात्र हा कायम स्वरूपी इलाज नाही.शेवटी Knee Replacementसाठी अस्थिरोगविशारदाची (Orthopedic Surgeonची  पायरी चढावी लागते. 

               त्याऐवजी आहारात दूध,बदाम,नाचणी,तीळ,हिरव्या पालेभाज्य असाव्यात.वजनावर ताबा ठेवावा.आवश्यकता असल्यास वैद्यांच्या सल्ल्याने स्नेहन-स्वेदन,बस्तिक्रमासारखे उपाय करता येतील. Menopause च्या नंतर वातशामक आहार-विहार आणि औषधे वापरता येतील . 

5.           अंगावरून पांढरे जाणे(Leucorrhea) -

           या आजाराची बऱ्याचदा लज्जेस्तव चर्चा केली जात नाही.पण याचे गांभीर्य खूप जास्त आहे. अंगावरून पांढरे-पिवळे पाणी किंवा घट्ट स्त्राव जात असेल,योनिमार्गात घाण  वास, खाज किंवा पुरळ येत असेल तर वैद्यांचा सल्ला घ्यावा. स्त्री विवाहित असेल तर पति-पत्नी दोघांनाही औषध घेण्याची गरज असते. 

               तसेच योनीमार्ग आणि जननांगे स्वच्छ ठेवावी.  अन्तर्वस्त्रे स्वच्छ,फिक्या रंगाची,सुति आणि पूर्णपणे सुकलेली असावीत.अतिघट्ट किंवा दमट वस्त्रे हा त्रास वाढण्यास कारणीभूत असतात. 

6.          व्यायाम - नियमित व्यायाम करणे हे अत्यावश्यक आहे.व्यायामामुळे शरीर लवाचिक बनते.उत्साह वाढतो.त्यामुळे शरीर आणि मनाचीसुद्धा ताण सहन करण्याची ताकद वाढते.

             व्यायाम करण्यासाठी सकाळी चालायला जाणे , Warm -Up ,योगासने ,Cardio Exercise यांचा क्षमतेनुसार वापर करावा 

(क्रमशः )